Wat een telefoon op de slaapkamer doet

Van alle afspraken die een gezin over media kan maken, is er één die in het onderzoek het consistentst terugkomt: het toestel hoort niet in de slaapkamer. Dat is tegelijk de afspraak die het vaakst sneuvelt, omdat de telefoon ook wekker is, omdat het kind oud genoeg lijkt, en omdat niemand ruzie wil om half elf ‘s avonds.

Wat de meta-analyse vond

Het bekendste onderzoek bundelde twintig studies onder in totaal 125.198 kinderen met een gemiddelde leeftijd van veertien jaar. Kinderen die het toestel rond bedtijd gebruikten, hadden ruim tweemaal zoveel kans op te weinig slaap, bijna anderhalf maal zoveel kans op slechte slaapkwaliteit en bijna driemaal zoveel kans op slaperigheid overdag (Carter en anderen, JAMA Pediatrics 2016).

De opmerkelijkste uitkomst zat echter niet bij het gebruik maar bij de aanwezigheid. Kinderen die het toestel alleen maar binnen bereik hadden, zonder het rond bedtijd te gebruiken, hadden eveneens een duidelijk verhoogde kans op te weinig slaap en op slaperigheid overdag.

Dat is een krachtig resultaat, en het verdient meteen een voorbehoud. Alle twintig studies zijn momentopnamen. Dat een kind dat slecht slaapt vaker een telefoon naast zich houdt, is net zo goed een verklaring als andersom. Uitgesloten is dat niet.

De nacht zelf

Twee recentere studies kijken naar wat er ‘s nachts gebeurt. In een groot Amerikaans cohortonderzoek onder 9398 kinderen van elf en twaalf jaar hing het aanlaten van het belsignaal samen met een ongeveer 25 procent hoger risico op verstoorde slaap dan het uitzetten ervan (Nagata en anderen, Journal of Adolescent Health 2024).

Een kleinere studie koppelde bij 59 Amerikaanse middelbare scholieren de schermtijd van hun telefoon aan slaapmetingen van een horloge. Zij werden gemiddeld ongeveer drie keer per nacht wakker, telkens drie tot vier minuten. Het beslissende verschil was niet of er een melding binnenkwam, maar of de jongere de telefoon dan oppakte. Deed hij dat, dan duurde het wakkere moment langer (Garrett en anderen 2023, samengevat door de Universiteit van North Carolina).

Dat is een bruikbaar onderscheid. Het probleem is niet alleen het geluid, maar de mogelijkheid om er iets mee te doen. Een toestel buiten de kamer neemt beide weg.

Hoeveel het uitmaakt

Een Zwitserse enquête onder ruim driehonderd scholieren vond dat 13- tot 15-jarigen zonder toegang tot hun smartphone in de avond gemiddeld ongeveer veertig minuten langer sliepen. Het weghalen van het toestel uit de slaapkamer werkte daarbij duidelijk beter dan schermtijdlimieten of een afgesproken eindtijd (Universiteit van Genève, 2025).

Ook hier geldt: dit is een enquête zonder loting en zonder objectieve slaapmeting. De uitkomst past bij de rest van het bewijs, maar bewijst op zichzelf niets.

Voor Nederland ontbreekt een goed cijfer over hoeveel kinderen hun telefoon mee de slaapkamer in nemen. Wat we wel weten: 83 procent van de 13- tot 18-jarigen gebruikt dagelijks ‘s avonds een scherm, en wie dat dagelijks of langdurig doet, slaapt tot veertig minuten korter (RIVM, rapport 2018-0147). Van de middelbare scholieren noemt 22 procent de eigen slaapkwaliteit slecht (Nederlands Jeugdinstituut).

Wat er niet is

Er bestaat geen Nederlandse studie waarin bij de ene groep kinderen de telefoon uit de slaapkamer werd gehaald en bij de andere niet, met slaapmetingen erbij. Zo’n onderzoek zou de vraag beslechten, en het is er niet. Wie beweert dat het bewezen is, overvraagt de literatuur.

Wat er wel is, is een reeks onderzoeken die vanuit verschillende hoeken dezelfde kant op wijzen, met telkens dezelfde zwakte in het ontwerp. Dat is minder dan bewijs en meer dan een vermoeden.

Een afspraak die weinig kost

Van alle maatregelen is deze de goedkoopste. Hij vraagt geen abonnement, geen software en geen dagelijkse controle. Hij vraagt een vaste plek buiten de slaapkamer waar alle toestellen ‘s avonds komen te liggen, en een wekker die geen telefoon is. Dat laatste wordt vaak over het hoofd gezien en is in de praktijk het struikelblok.

Twee dingen maken zo’n afspraak houdbaar. De eerste is dat zij voor iedereen geldt, ook voor vader en moeder. Een regel die alleen voor de kinderen is, wordt gelezen als wantrouwen; een regel die voor het hele gezin geldt, wordt gelezen als een gewoonte. De tweede is dat er iets voor in de plaats komt. De laatste minuten van de dag zijn in veel gezinnen toch al bestemd voor lezen, voor een gesprek, voor gebed. Een lege nachtkast maakt daar ruimte voor.

En wie deze afspraak maakt voordat het eerste toestel in huis komt, hoeft hem later niet terug te vorderen. Dat scheelt een strijd die zelden mooi verloopt.